در دوره‌ی سلطنت صفویان، پس از شاهنامه شاه تهماسبی با 258 نگاره، شاید یکی از برجسته‌ترین و در عین حال درخشان‌ترین آثار نگارگری به جا مانده از این دوره‌ی پررونق فرهنگی (و در عین حال سیاسی و اقتصادی)، هفت اورنگ ابراهیم میرزا می‌باشد. هفت اورنگ شامل هفت مثنوی است که به تقلید از خمسه‌ی نظامی، توسط مولانا نورالدین عبدالرحمن جامی (897-817 هـ .ق) بین سال‌های 892-875 ه .ق تصنیف شده است. عبدالرحمن جامی ابتدا، به اسلوب خمسه‌ی نظامی و امیرخسرو دهلوی، پنج مثنوی تصنیف نمود و سپس دو مثنوی دیگر بر آن افزود و آن را هفت اورنگ نامید. مکتب نگارگری کتاب هفت اورنگ «قزوین صفوی» است. (2)

روی ِ هر یک از نگاره ها کلیک کنید، برای ِ نمای ِ بزرگتر:

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

این پست با نگاره های دیگر و آدرس ِ هر یک در موزه تکمیل خواهد شد.

روی تصویر کلیک کنید، برای نمای بزرگتر. (منبع نگاره)

Marcantonio Raimondi. Cleopatra. Rome. 1520-25. Sackler Collection, Harvard

اثر زیر از رضا عباسی، به سال 1595 میلادی است که در مجموعه ی سکلر دانشگاه هاروارد نگهداری می شود:

روی تصویر کلیک کنید، برای نمای بزرگتر. (منبع نگاره)

این نگاره را برای راحتی ِ قیاس، به راست چرخاندم. نسخه ی اصلی معکوس است.

Reza Abbasi. Sleeping woman. Qazvin. 1595g. Sackler Collection, Harvard

اثر زیر از میر افضل تونی، به سال 1640 میلادی است که در موزه ی بریتانیا نگهداری می شود:

روی تصویر کلیک کنید، برای نمای بزرگتر. (منبع نگاره)

صفحه ی مربوطه در موزه ی بریتانیا.

Mir Afzal Tuni. Lady, watching the dog,1640. British Museum, London

منبع : مقاله ی نقاشی ایرانی در ویکی روسی.

]]> http://setodeh.wordpress.com/2009/08/24/%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%b1%db%8c-%d9%82%db%8c%d8%a7%d8%b3-%d8%b3%d9%87-%d8%af%d8%ae%d8%aa%d8%b1-%d8%ae%d9%81%d8%aa%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d8%b1%d8%a7%db%8c%d9%85%d9%88%d9%86%d8%af%db%8c%d8%8c/feed/ 6 setodeh Marcantonio_Raimondi.--1 Riza-yi-Abbasi--2 Mir_Afzal_Tuni--1 http://setodeh.wordpress.com/2009/08/15/%d8%b4%d8%a7%d9%87%da%a9%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%b4%d8%a7%d9%87%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87%d8%8c-%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%b1%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2/ http://setodeh.wordpress.com/2009/08/15/%d8%b4%d8%a7%d9%87%da%a9%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%b4%d8%a7%d9%87%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87%d8%8c-%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%b1%db%8c-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a7%d8%b2/#comments Sat, 15 Aug 2009 08:29:29 +0000 derang http://setodeh.wordpress.com/?p=129 ]]> روی تصویر کلیک کنید برای نمایش بزرگتر از منبع:

برگی از شاهنامه. تسخیر دژ سقیلا

منبع نگاره اینجاست.

شعر نگاره را در گنجور دنبال کنید.

روی تصویر کلیک کنید برای وضوح بیشتر. منبع تصاویر: فلیکر

در بخش کاخهای شاهی در شوش، کوتیر – نهّونته اقدام به بنای معبدی تازه برای این-شوشینک کرد که نیمه کاره ماند و شیلهک-این-شوشینک آن را تکمیل کرد. کتیبه ای که در بخشی از نمای تزئینی باقیمانده از این معبد به دست آمده اطلاعات بالا را در اختیار ما می گذارد. نمای بیرونی معبد از جرزهای کاملن به هم نزدیک و تقریبن پیوسته ای تشکیل شده که فاصله ی آنها از یکدیگر به صورت شکاف باریکی ظاهر می گردد. تزئین جرزها به ترتیب عبارتست از نقش یک گاو-مرد، یک نخل تزئینی و یک الهه که به صورت تکراری سرتاسر سطح دیوار را می پوشاند. گاو-مرد با دو گوش حیوانی شبیه گوشهای خدای بزرگ و الهه ی آبها در سنگ یادمان اونتش-گل و به شیوه ی بز-مرد در صحنه ی زیرین همان سنگ یادمان، با دست راست خود تنه ی نخل خرمای تزئینی و با دست چپ شاخه یا میوه ی آن را گرفته است. و الهه به حالت سه رخ دستهای خویش را تا نزدیک صورت بالا آورده است. این شیوه ی تزئین با آجرهای قالبی را در اواخر قرن پانزدهم پیش از میلاد برای نخستین بار در تزئین نمای بیرونی معبد کوچکی برای الهه ی اینانا-ایشتار، یکی از پادشاهان بابلی کاسی به نام کرین-داش در شهر اور به کار گرفت. در آنجا تصاویر برجسته ی یک در میان الهه ی آبها و خدای کوهستان هر یک با ظرف فواری در دست نه سطح جرزها، بلکه درون فرورفتگیهای میان جرزها را تزئین می کرد. (تاریخ و تمدن ایلام، یوسف مجیدزاده)

موزه لوور ایلامی پانل رس در شوش توسط باستان شناس فرانسوی رولان ، در کاوشهای خود از آپادانا ، در زیر سطح هخامنشی. در کاخ آپادانا (داریوش بزرگ). صفحه ی مربوطه در لوور

نگار گری از محمد قاسم: شاه عباس و جوان (یا ... در آغوش شاه عباس!؟)، به سال 1627، موزه ی لور

برای بزرگنمایی، بر روی تصویر کلیک کنید.

(صفحه ی مربوطه در لوور را به انضمام تصویر کامل و دیگر برشها ببینید)

تصوير بالا كه شاه عباس را در حال معاشقه و شرابخواري نشان ميدهد نموداري از قدرت قلم و مهارت و شيرين كاري نقاش است .

ميان سلاطين صفوي از هيچ پادشاهي تصويري به زيادي شاه عباس نيست و در بيشتر اين تصاوير، شاه با كلاه مخصوص كه جز او و شايد صفي ميرزا كسي برسر ندارد نشان داده مي شود . در بالاي رقم محمد قاسم اين بيت به چشم مي خورد:

برآرد روزگارت از سه لب كام / لب يار و لب جوي و لب جام (در تصویر در دسترس ما، این بیت مشهود نیست) (4)

نگارگری محمد قاسم: دختر جوان در حال کشین قلیان، حدود سال 1600، استانبول (تاپکاپی، سارای)

.

برای نمای بزرگتر روی تصویر کلیک کنید.

همین نگاره در ویکی.

محمد قاسم یک هنرمند و شاعر بود ، و در اصفهان به سال 1659 به خاک سپرده شد. وی بیش از همه با تابلو شاه عباس (لوور) شناخته شده است. از آنجا که این اثر در مورد فضای خصوصی شاه عباس است ، با اعتماد به نفس می توان استدلال کرد که محمد قاسم نقاش درگاه ، یا از دایره ی نزدیک ترین افراد به شاه بود همچنانکه برای وی تنبور می نواخت . محمد قاسم معاصر رضا عباسی (جوانتر از وی) و آثارش در همان زمان و  همان سبک، اما در یک روش کاملن متفاوت بوده است. (3)

.

.

.

.

این نگاره با نام "به پیک نیک رفتن شب" در موزه ی بریتانیا نگهداری می شود. برای نمای بزگتر کلیک کنید.

(صفحه ی مربوط به نگاره ی “به پیک نیک رفتن شب”  در موزه ی بریتانیا)

آنچه مسلم است محمد قاسم از حسن خط نيز بهره مند بوده و در رقمهاي چند اثر او اين معني به خوبي مشهود مي باشد .

محمد قاسم دومين نقاشي است كه در عهد صفويه پس از استاد سلطان محمد، مينياتور را با پرداز توأم نموده و پس از او اين روش تازمان قاجاريه متروك گرديده است . اين نقاش چيره دست كه بر خلاف رضا عباسي شانس شهرت نداشته، در نقش چشم و ابرو و دهان و زلف و كلاه شيوة ی خاصي دارا بوده، كه بسيار شبيه كارهاي نقاشي كاخ چهل ستون و عالي قاپو مي باشد . نقاشيهاي چهل ستون را اكثر محققين به رضا عباسي نسبت داده اند، لكن اين معني بدرستي معلوم نيست و سند و مأخذي ندارد، خاصه آنكه معلوم نگرديده در سال 1057 كه ساختمان چهل ستون تمام شده، رضا عباسي حيات داشته يا نه و بر فرض حيات، آنچه مسلم است استادان جوان كه طبيعتن در هر عصر و زمان راه را بر پيران مي بندند بر او تقدم جسته اند . بويژه اسلوب بعضي نقاشيهاي چهل ستون به كارهاي محمد قاسم بيشتر شباهت دارد تا به نقاشيهاي رضا عباسي. (4)

.

.

.

برای نمای بزرگتر کلیک کنید

.

این نگاره را محمد قاسم جهت يكي از امیران يا وزرا ساخته و ضمن ارسال نمونه كار خود نامه یي نيز به وي نگاشته و نامه را به دست تصوير نقاشي شده داده است. مضمون نامه چنين است :  هو خاني عظيم الشأني مد ظلمه الباقي بندة داعي محمد قاسم مصور از جمله بندگان دعا گوست اميد كه واهب متعال ذات شريف نواب مستطاب مقدس القاب آن خداوندي را از جميع مكروهات در حفظ خود بدارد چون اين كمينه خود را جوان از داعيان قديمي ميداند بارسال تصويري كه رافع عريضه است خود را فرا ياد خاطر ملازمان رسانده ملتمس آنست اين داعي را از جملة بندگان دانسته بسر افراز نامه و رجوع خدمتي كه باعث افتخار است ممتاز ميفرموده باشند و السلام . (4)

.

.

————————————————————————

نگاره ها و برشهای تکمیلی (برای نمای بزرگتر، کلیک کنید)

نگاره ی 1

برش 1

.

.

.

.

.

.

.

برش 2

نگاره ای دیگر

.

.

.

.

.

.

.

.

.

پی نوشت:

1- تاریخ مینیاتور در ایران.

2- نقاشي و نقاشان در چهل ستون، مهدي رازاني، کارشناس مرمت اشيای فرهنگي، تاريخي.

3- منبع نگاره ها Academic dictionaries and encyclopedias

4- سهيلي خوانساري، احمد. “محمدقاسم مصور“. دوره13، ش155 (شهريور54): 21-25، تصوير. همچنین ببینید: بهنام، عيسي. “هنرنقاشي دردوران پادشاهي شاه عباس بزرگ“. دوره6، ش67و68 (ارديبهشت وخرداد47): 7-12، تصوير.